Kompansatuvar Terleme

ETS Klipslerinin Çıkarılması Kompansatuvar Terlemeyi Düzeltir mi?

Daha önce klipsli ETS uygulanmış kişilerde cerrahi klipsler başka bir ameliyatla teknik olarak çıkarılabilir. Ancak klipslerin çıkarılması ameliyat öncesindeki terleme düzeninin geri döneceğini garanti etmez. Uzun süreli sinir basısı sinir dokusunda yapısal değişikliklere neden olabilir. Klips çıkarıldıktan sonra;

• kompansatuvar terleme devam edebilir,
• bazı kişilerde kısmi değişiklik görülebilir,
• başlangıçtaki hiperhidroz tekrar ortaya çıkabilir,
• hedef bölge kuru kalmaya devam edebilir.

Klips çıkarılmasıyla ilgili yayımlanmış çalışmaların hasta sayıları sınırlıdır ve sonuçları değişkendir. Bu nedenle klips çıkarılması kompansatuvar terleme için güvenilir ve sonucu öngörülebilen bir geri dönüş tedavisi olarak değerlendirilmemelidir.

Sempatik Sinir Onarımı Kompansatuvar Terlemeyi Geri Çevirebilir mi?

Daha önce kesintiye uğratılmış sempatik sinirlerin yeniden birleştirilmesini amaçlayan cerrahi yöntemler tanımlanmıştır. Bu işlemlerde doğrudan sinir onarımı veya sinir greftleri gibi tekniklerden yararlanılabilir. Ancak sempatik sinir sistemi yalnızca tek bir sinir kablosundan oluşan basit bir yapı değildir. İlk cerrahiden sonra;

• sinir dokusunda,
• çevredeki yara dokusunda,
• otonom sinir sisteminin daha geniş düzenlenmesinde

değişiklikler meydana gelebilir. Bu nedenle sinirin anatomik olarak yeniden birleştirilmesi önceki sinir fonksiyonunun veya terleme düzeninin geri döneceğini garanti etmez. Sempatik sinir rekonstrüksiyonu konusunda yayımlanmış çalışmalar genellikle küçük hasta gruplarını ve farklı cerrahi teknikleri içermektedir. Mevcut kanıtlar bu yöntemin kompansatuvar terleme için standart veya sonucu güvenilir biçimde öngörülebilen bir geri dönüş tedavisi olarak kabul edilmesi için yeterli değildir.

Ek Sempatik Cerrahi Kompansatuvar Terlemeyi Tedavi Edebilir mi?

Kompansatuvar terlemeyi azaltmak amacıyla sempatik sinir sisteminin daha farklı veya daha alt seviyelerine ek cerrahi müdahale yapılması da araştırılmıştır. Ancak yeni bir sempatik cerrahi otonom sinir sistemi ve terleme dağılımında yeni değişiklikler oluşturabilir. Olası sorunlar arasında;

• mevcut kompansatuvar terlemenin devam etmesi,
• yeni terleme bölgelerinin ortaya çıkması,
• yeni kalıcı otonom değişiklikler,
• önceki ameliyata bağlı yara dokusu nedeniyle cerrahinin teknik olarak daha zor olması,
• kanama,
• akciğer yaralanması,
• sinir kaynaklı komplikasyonlar

yer alabilir. Mevcut bilimsel veriler ek sempatik cerrahiyi kompansatuvar terlemenin rutin veya güvenilir bir tedavisi olarak desteklememektedir.

Önceki Ameliyat Kayıtları Neden Önemlidir?

“ETS” ifadesi farklı cerrahi teknikler için kullanılabilmektedir. Bu nedenle kompansatuvar terleme değerlendirilirken ilk ameliyata ait ayrıntılar yararlı olabilir. İncelenebilecek kayıtlar arasında;

• ameliyat raporu,
• taburculuk özeti,
• işlem uygulanan anatomik seviyeler,
• sinirin kesilip kesilmediği,
• elektrokoter kullanılıp kullanılmadığı,
• klips uygulanıp uygulanmadığı,
• klipslerin sayısı ve konumu,
• varsa ameliyat fotoğraf veya görüntüleri,
• önceki takip kayıtları

yer alabilir. İlk cerrahide kullanılan yöntemin bilinmesi özellikle devam eden belirtiler veya başka bir cerrahi girişimin değerlendirildiği durumlarda önem kazanabilir.

Kompansatuvar Terleme Nasıl Teşhis Edilir?

Değerlendirme çoğunlukla daha önce geçirilmiş sempatik cerrahi öyküsü, ameliyat sonrasında gelişen yeni terleme dağılımı ve klinik değerlendirme üzerinden yapılır. Dikkate alınabilecek bilgiler arasında;

• ilk ameliyatın tarihi,
• ameliyatın hangi hiperhidroz türü için yapıldığı,
• işlem uygulanan bölgeler,
• kullanılan cerrahi teknik,
• ameliyat ile yeni terlemenin başlangıcı arasındaki süre,
• yeni terleyen vücut bölgeleri,
• terlemenin şiddeti ve sıklığı,
• sıcaklık ve fiziksel aktiviteyle ilişkisi,
• uyku sırasında devam edip etmediği,
• günlük yaşam üzerindeki etkisi,
• ameliyatla hedeflenen bölgede terlemenin tekrar ortaya çıkıp çıkmadığı,
• kullanılan ilaçlar,
• yeni gelişen hastalıklar

bulunur. Gerekli durumlarda fizik muayene ve önceki cerrahi kayıtların incelenmesi terleme biçiminin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Başka Terleme Nedenleri de Araştırılmalı mıdır?

Evet. ETS uygulanmış olması sonradan ortaya çıkan bütün terleme şikâyetlerinin mutlaka ameliyata bağlı olduğu anlamına gelmez. Aşağıdaki durumlarda başka nedenlerin değerlendirilmesi önem kazanabilir:

• Terlemenin ameliyattan yıllar sonra aniden başlaması
• Yoğun gece terlemesi gelişmesi
• Ateş
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Çarpıntı veya titreme
• Belirgin halsizlik
• Yeni ilaç kullanımı
• Terlemenin bütün vücuda yayılması
• Başka yeni belirtilerin eşlik etmesi
• Klinik bulgulara göre;
• kan şekeri,
• tiroid fonksiyonları,
• kan sayımı,
• kullanılan ilaçlar,
• diğer hedefe yönelik tetkikler

değerlendirilebilir. Her kişide aynı geniş test grubunun yapılması gerekli değildir.

Terleme Günlüğü veya Terleme Haritası Yararlı Olabilir mi?

Terlemenin dağılımını ve tetikleyicilerini kaydetmek belirtilerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Bir terleme günlüğünde;

• terlemenin başladığı saat,
• ortam sıcaklığı,
• fiziksel aktivite,
• etkilenen bölgeler,
• terlemenin şiddeti,
• kıyafet değiştirme ihtiyacı,
• tüketilen yiyecekler,
• kullanılan ilaçlar,
• uyku sırasında terleme olup olmadığı

not edilebilir. Terleyen bölgelerin vücut şeması üzerinde işaretlenmesi de geniş veya değişken terleme dağılımının anlaşılmasına yardımcı olabilir. Bu kayıtlar tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez ancak belirtilerin zaman içindeki biçimini göstermeyi kolaylaştırabilir.

Kompansatuvar Terleme Nasıl Tedavi Edilir?

Kompansatuvar terlemeyi her kişide güvenilir biçimde tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavi bulunmamaktadır. Yaklaşım;

• terlemenin şiddetine,
• etkilenen bölgelere,
• terleyen alanın büyüklüğüne,
• günlük yaşam üzerindeki etkisine,
• eşlik eden hastalıklara,
• kullanılan ilaçlara,
• daha önce uygulanan tedavilere,
• olası yan etkilerin tolere edilebilirliğine

göre değişir. Cerrahi dışı yaklaşımlar arasında;

• ortam ve kıyafet düzenlemeleri,
• sınırlı bölgelerde antiperspirantlar,
• bazı bölgesel ilaçlar,
• bazı ağızdan kullanılan ilaçlar,
• sınırlı bölgelerde botulinum toksini,
• seçilmiş durumlarda iyontoforez,
• eşlik eden cilt sorunlarının tedavisi,
• sosyal veya psikolojik etkiler belirgin olduğunda destekleyici psikolojik yaklaşımlar

yer alabilir. Tedavinin amacı her zaman terlemeyi tamamen ortadan kaldırmak değildir. Temel amaç terlemenin günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmaktır.

Kıyafet ve Ortam Düzenlemeleri

Günlük yaşam düzenlemeleri sempatik cerrahinin sinir sistemi üzerinde oluşturduğu değişikliği geri çevirmez. Ancak belirtilerin günlük etkisini azaltmaya yardımcı olabilir. Bunlar arasında;

• hava geçirgenliği uygun kıyafetler kullanmak,
• daha ince katmanlar hâlinde giyinmek,
• ıslanan kıyafetleri değiştirmek,
• uygun durumlarda emici iç giysiler kullanmak,
• çalışma ortamında hava dolaşımını artırmak,
• sıcak koşullarda daha serin alanlarda mola vermek,
• egzersizi daha serin saatlerde yapmak,
• cildi uzun süre ıslak bırakmamak,
• kişisel tetikleyicileri belirlemek

yer alabilir. Yoğun terlemede bazı emici kumaşlar uzun süre ıslak kalabilir. Nemi ciltten uzaklaştırmaya yönelik üretilmiş spor kumaşları bazı kişilerde daha işlevsel olabilir.

Sıcak Hava ve İklim Kompansatuvar Terlemeyi Etkiler mi?

Kompansatuvar terleme sıcak ve nemli ortamlarda daha belirgin olabilir. Destekleyici önlemler arasında;

• kapalı ortamların serin tutulması,
• uzun süre doğrudan sıcağa maruz kalınmaması,
• egzersizin günün daha serin saatlerinde yapılması,
• hafif ve hava geçirgen kıyafetlerin tercih edilmesi,
• fiziksel aktivite sırasında uygun sıvı alımının sürdürülmesi,
• kapalı ve hava dolaşımı yetersiz ortamlarda geçirilen sürenin azaltılması

yer alabilir. Terleme vücut sıcaklığının düzenlenmesi için gereklidir. Bu nedenle ter üretimini geniş vücut alanlarında azaltan yöntemlerin sıcak koşullarda dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Antiperspirantlar Kompansatuvar Terlemede Kullanılabilir mi?

Alüminyum tuzları içeren antiperspirantlar ter kanallarını geçici olarak etkileyerek cilt yüzeyine ulaşan ter miktarını azaltabilir. Bu ürünler daha çok terlemenin sınırlı bir bölgede yoğunlaştığı durumlarda kullanılabilir. Kompansatuvar terleme göğüs, sırt ve karın gibi geniş alanları etkilediğinde bütün bölgeye antiperspirant uygulamak pratik olmayabilir ve cilt tahrişi riskini artırabilir. Olası yan etkiler arasında;

• yanma,
• kaşıntı,
• kızarıklık,
• kuruluk,
• soyulma,
• tahriş

bulunabilir. Geniş alanlı kullanımda cilt toleransı ayrıca dikkate alınır.

Bölgesel İlaçlar

Ter bezlerine ulaşan sinirsel uyarıyı azaltmayı amaçlayan bazı bölgesel ilaçlar sınırlı kompansatuvar terleme alanlarında değerlendirilebilir. Geniş vücut yüzeylerine uygulandığında ilaçların sistemik emilimi artabilir. Olası yan etkiler arasında;

• ağız kuruluğu,
• görme bulanıklığı,
• ilaç gözle temas ettiğinde göz bebeğinde genişleme,
• kabızlık,
• idrar yapmada güçlük,
• cilt tahrişi

yer alabilir. Bu ilaçların bulunabilirliği ve onaylı kullanım alanları ülkelere göre farklılık gösterebilir.

Ağızdan Kullanılan İlaçlar

Bazı sistemik antikolinerjik ilaçlar ter bezlerinin sinirsel uyarılmasını azaltabilir. Kompansatuvar terleme geniş alanları etkilediğinde bazı durumlarda değerlendirilebilir. Ancak bu ilaçlar yalnızca sorunlu bölgedeki değil, vücudun genelindeki ter üretimini etkileyebilir. Olası yan etkiler arasında;

• ağız kuruluğu,
• kabızlık,
• görme bulanıklığı,
• göz kuruluğu,
• idrar yapmada güçlük,
• kalp hızında değişiklik,
• uyku hâli,
• dikkat sorunları,
• vücut sıcaklığının düzenlenmesinde güçlük

yer alabilir. Geniş alanlarda ter üretiminin azalması sıcak hava ve yoğun fiziksel aktivite sırasında aşırı ısınma riskini artırabilir.

Botulinum Toksini Kompansatuvar Terlemede Kullanılabilir mi?

Botulinum toksini, belirli sinir uçları ile ter bezleri arasındaki kimyasal iletiyi geçici olarak azaltmayı amaçlar. Kompansatuvar terlemenin küçük ve sınırlı bir alanda yoğunlaştığı durumlarda değerlendirilebilir. Ancak kompansatuvar terleme çoğunlukla gövdenin geniş bir bölümünü etkiler. Geniş alanların tedavi edilmesi çok sayıda enjeksiyon gerektirebileceğinden her kişi için pratik olmayabilir. Botulinum toksininin etkisi kalıcı değildir ve zaman içerisinde azalır.

İyontoforez Kompansatuvar Terlemede Kullanılır mı?

İyontoforez esas olarak el ve ayak hiperhidrozunda kullanılan bir yöntemdir. Gövdenin sınırlı alanlarında uygulanmasına yönelik farklı yaklaşımlar denenmiş olsa da göğüs, sırt ve karın bölgelerinin uygulanması avuç içi ve ayak tabanına göre daha teknik olarak zordur. Kompansatuvar terlemedeki etkinliği konusunda mevcut veriler sınırlıdır. Bu nedenle her kompansatuvar terleme vakasında standart bir tedavi olarak değerlendirilmez.

Kompansatuvar Terleme Cilt Sorunlarına Neden Olabilir mi?

Sürekli nemlilik cilt bariyerini etkileyebilir. Buna bağlı olarak;

• tahriş,
• kaşıntı,
• sürtünmeye bağlı yaralanmalar,
• isilik,
• mantar enfeksiyonları,
• bakteriyel enfeksiyonlar,
• koku,
• cilt renginde değişiklikler

görülebilir. Özellikle cilt kıvrımlarında nem uzun süre hapsolabilir. Mevcut bir cilt hastalığı veya enfeksiyon bulunuyorsa terlemeden bağımsız olarak ayrıca dermatolojik değerlendirme ve tedavi gerekebilir.

Kompansatuvar Terlemenin Psikolojik ve Sosyal Etkileri Nelerdir?

Şiddetli kompansatuvar terleme günlük yaşam üzerinde belirgin etki oluşturabilir. Ameliyat öncesinde yalnızca ellerinde aşırı terleme bulunan bir kişi, ameliyattan sonra gövdenin geniş bölümünde yeni terleme yaşadığında buna uyum sağlamakta zorlanabilir. Buna bağlı olarak;

• hayal kırıklığı,
• ameliyat pişmanlığı,
• kaygı,
• sosyal ortamlardan kaçınma,
• sıcak ortamlarda çalışmakta güçlük,
• egzersiz alışkanlıklarının değişmesi,
• kıyafet tercihlerinin değişmesi,
• duygusal zorlanma

görülebilir. Psikolojik destek terlemeyi fizyolojik olarak durdurmaz. Ancak belirtilerin günlük yaşam ve psikolojik iyilik hâli üzerindeki etkisinin yönetilmesine yardımcı olabilir. Psikolojik etkilerin bulunması kompansatuvar terlemenin psikolojik kökenli olduğu anlamına gelmez.

Kompansatuvar Terleme ETS Öncesinde Önlenebilir mi?

Kompansatuvar terlemeyi kesin olarak önleyen bir yöntem bulunmamaktadır. Sempatik cerrahi öncesinde;

• hiperhidrozun primer veya sekonder olduğunun değerlendirilmesi,
• başlangıçtaki belirtilerin şiddeti,
• daha önce uygulanan cerrahi dışı yöntemler,
• mevcut gövde terlemesi,
• genel sağlık durumu,
• yaşanılan iklim,
• meslek ve fiziksel aktivite düzeyi,
• planlanan sempatik sinir müdahalesinin kapsamı

gibi özellikler dikkate alınabilir. Cerrahi teknik ve işlem uygulanan seviye ameliyat sonrası terleme dağılımını etkileyebilir ancak hiçbir yöntem kompansatuvar terleme olasılığını tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle kompansatuvar terlemenin kalıcı ve bazı kişilerde şiddetli olabilecek bir sonuç olduğu cerrahi öncesi değerlendirmede dikkate alınır.

Tedavi Sonrası Takip Neden Önemlidir?

Sempatik cerrahi sonrasındaki takip yalnızca ilk hedef bölgenin kuru olup olmadığına odaklanmamalıdır. Takip sırasında;

• kompansatuvar terlemenin dağılımı,
• terlemenin şiddeti,
• sıcaklık ve aktiviteyle ilişkisi,
• kıyafet değiştirme ihtiyacı,
• cilt sorunları,
• kullanılan ilaçların yan etkileri,
• başlangıçtaki hiperhidrozun tekrar ortaya çıkması,
• gustatuvar terleme,
• aşırı kuruluk,
• göğüs veya sinir kaynaklı belirtiler,
• çalışma kapasitesi,
• sosyal yaşam,
• psikolojik etkiler

değerlendirilebilir. Kompansatuvar terleme sıcak mevsimlerde daha belirgin olabileceğinden yalnızca serin dönemlerde yapılan değerlendirme uzun dönem şiddeti olduğundan daha düşük gösterebilir.

Ne Zaman Tıbbi Değerlendirme Önemlidir?

ETS sonrasında yeni veya artmış terleme günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa tıbbi değerlendirme önem kazanabilir. Aşağıdaki durumlarda başka terleme nedenlerinin de değerlendirilmesi gerekir:

• Terlemenin ameliyattan uzun süre sonra aniden başlaması
• Yoğun gece terlemesi
• Ateş
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Çarpıntı veya titreme
• Belirgin halsizlik
• Yeni ilaç kullanımının başlaması
• Terlemeye göğüs ağrısı veya nefes darlığının eşlik etmesi
• Terlemenin ağırlıklı olarak tek taraflı olması
• Ciltte yara, enfeksiyon veya akıntı gelişmesi